Археолошки локалитет Градиште – Славков дол или античката Билазора е еден од најзначајните локалитети во Република Македонија. Најстарите остатоци потекнуваат од железното врема, а за Билазора се препоставува дека била престолнина на античките пајонци во периодот од VII век прне до 279/88 гпне кога е срушена од страна на Келтите при нивниот продор на југ. Со слабеењето на моќта на Пајонците, Билазора најверојатно била завземена од страна на Дарданците, по што во 217 гпне Билазора била освоена од македонскиот крал Филип V. Последен пат Билазора се спонува во 168 гпне, кога Ливиј ја спомува единствено како географски поим.

Со археолошките истаражувања одкриени се четири фази на животот на градот. За време на првата фаза во период од VII-VI век пне. зачувани се многу мал дел од градбите кои биле градени од непечена тула врз темели од камен. Во втората фаза во периодот од V-IV впне изградена е кралската палата со придружните објекти. За време на третата фаза од IV впне до 279 гпне. обновени се дел од градбите од првата фаза. Во периодот од четвртата фаза од 279-168 гпне ја губи старата слава, градбите се скромни, изградени од камен и плитар покриени со керамиди и повеќе фигурирала како војнички гарнизон.

За да ја погледнете виртуелната прошетка на цел екран притиснете тука

Тетовско Кале претставува фортификациска целина со девет кули и две монументални порти, Лавчанска и Тетовската порта. Калето почнал да го гради Реџеп-паша во 1796 година, а го завршил неговиот син Абдурахман Расим-паша. Од 1831 до 1843 година пашата живеел во сарајот што се наоѓал во тврдината на Балтепе. Изгледа дека токму подигањето на оваа извонредно моќна тврдина го вознемирила турскиот султан, кој решил да го отповика Абдурахман-паша заедно со неговите браќа (Хавзи-паша од Скопје и Хасан-паша од Ќустендил). По заминување на пашата во Цариград тврдината била разурната и ограбена.

За монументалноста и убавината на тетовското Кале современите патописци напишале:
„…од чешмата до бањите сè е изработено на супериорен начин, базените, сарајот и куќата на Абдурахман-паша. Гробовите каде се закопани евлиите… Иако многу про шетав, не видов поубава градба од таа на Абдураман-паша…, Големата порта… “
„Објектот обколен со два реда камења…, Во средишниот дел се наоѓа бунар и базен за вода…“.

За да ја погледнете виртуелната прошетка на цел екран притиснете тука

Тврдината Исар, средновековната населба и утврдениот средновековен град Штип, се наоѓа на доминантно возвишение помеѓу реките Брегалница и Отиња.

Средновековниот град Штип, како и другите градови тврдини се состоел од утврден дел – внатрешен град (фрурион) и надворешен (амборија).

Највисоките делови од возвишението на Исарот се опколени со зидни платна, кои ја следат конфигурацијата на теренот. Најутврдениот и најбезбедениот дел од тврдината се наоѓа на акрополниот дел.

Остатоците од бедемите најверојатно датираат од времето на македонската (Самоиловата) држава (969-1014) кога интензивно се утврдуват градовите и тврдините. Во тој период била изградена или, најверојатно, била доградена Штипската тврдината. Дека во времето на Самоил и неговите наследници Штип веќе израснал во голема градска населба зборуваат податоците и на Јован Скилица, кој го споменува градот во 1018 година, кога Василиј II бил пречекан од жителите на Штип (Стипеон) со молитви и химни.

На тврдината на Исарот се регистрирани доградби, фрагменти од керамички садови и делови од тегули – покривни керамиди карактеристични за доцната антика, кои укажуваат дека на овој, поширок простор, постоел и постар доцноантички рефугиум.

Под османлиска власт, поедини нејзини делови повторно се обновени. На влезната партија од тврдината, која најмногу страдала, при нејзината обнова е вградена мермерна плоча со арапско писмо. Во средината на XVII век турскиот патеписец Евлија Челебија ќе запише:
„ Штип е кадилак со тврдина на ридот што ја чува стража”. Во градот имало: џамии, амами, голем караван-сарај и мала река.

За да ја погледнете виртуелната прошетка на цел екран притиснете тука

Археолошкиот локалитет Исар кај село Марвинци, е еден од најзначајните археолошки локалитети од античкиот период во Македонија.

Најстарите наоди кои потекнуваат од доцното бронзено време (1200 г.пне). Во железното време активно се живеело за што сведочат гробовите од некрополата на Лисичин дол кадешто е пронајден гробот на познатата свештеничка од Лисичин дол. Со археолошките истражувања е утврдено дека животот продолжил да се развива и во раноантичкиот и хеленистичкиот период, а се живеело до доцната антика или во континуитет повеќе од 1500 години.

Сеуште со сигурност не може да се потврди точното име на градот, по пронајдениот стадион-патоказ на кој го пишува растојанито помеѓу Добер и Идомене кое било 20 стадии или 3,5 километри,па се претпоставува дека археолошкиот локалитет Исар е еден од овие два познати антички градови..

За да ја погледнете виртуелната прошетка на цел екран притиснете тука

Локалитетот претставува утврдување од доцноантичко време и среден век. Во доцната антика бил изграден ѕид со малтер, чиишто остатоци наместа се гледаат под средновековниот ѕид. Пронајдени се хеленистичка, римска и доцноантичка керамика, хеленистички, римски монети и големо количество на згура заклучно со VI век.

Според легендите, Крали Марко имал четири сестри, Дева, Пеша, Кита и Ѕвезда. Овој град-тврдина го дала на управување на најстарата и според легендата најубавата сестра Дева. Според една од легендите по смртта на Крали Марко, Дева се удавила во надојдените води на реката Треска, а жителите на градот кои ја обожавале својата владетелка ја баралр довикувајќи Дево, Девице…. Одтука тврдината го добила името Девини Кули, а селото го добило своето име Девич.

За да ја погледнете виртуелната прошетка на цел екран притиснете тука